Neden yıllık bir plan gerekir?
Çoğu ahırda aşı tarihleri pasaportta, parazit uygulamaları bir defterde, veteriner hekimin önerileri ise birinin telefonunda durur. Atlar az ve personel sabitken bu düzen idare eder. Ancak at sayısı arttığında, pansiyon atları gelip gittiğinde ya da yarışma sezonu başladığında, “Bu atın grip aşısı ne zamandı?” sorusu birden kimsenin cevaplayamadığı bir soruya dönüşür.
Yıllık plan, bu dağınıklığı tek bir çerçeveye toplar. Hangi atın hangi aşıyı ne zaman olacağı, hangi dönemde dışkı örneği alınacağı ve kimin sorumlu olduğu yıl başında bellidir. Böylece veteriner hekim ziyaretleri toplu planlanır, at sahiplerine önceden haber verilir ve yarışma öncesi son dakika telaşı ortadan kalkar.
Hangi aşılar konuşulmalı?
Aşı programı her ahır için aynı değildir, ama planlama toplantısında genellikle aynı başlıklar masaya gelir. Veteriner hekiminiz bunları bölgedeki hastalık riskine, atların yarışmaya gidip gitmediğine ve ahıra ne sıklıkla yeni at girdiğine göre değerlendirir.
- Tetanoz: Atlar tetanoza karşı çok duyarlıdır; küçük bir yara bile risk oluşturabilir. Bu nedenle neredeyse her programda temel aşı olarak yer alır.
- At gribi (equine influenza): Hızla yayılan bir solunum yolu hastalığıdır. Yarışan ve sık yer değiştiren atlar için özellikle önemlidir; FEI ve pek çok federasyon belgelenmiş aşılama ister.
- Equine herpes virüsü (EHV): Solunum yolu ve bazı formlarıyla sinir sistemi sorunlarına, gebe kısraklarda yavru atmaya yol açabilir. Gerekliliği ve zamanlaması ahırın yapısına göre veteriner hekimle konuşulur.
- Bölgeye bağlı diğer aşılar: Kuduz ya da bazı bölgelerde görülen başka hastalıklar için aşılar, yerel risk ve mevzuata göre programa eklenebilir.
İlk aşılama (temel seri) ile sonraki rapel dozlarının aralıkları aşıdan aşıya ve üreticiye göre farklıdır. Bu aralıkları bu yazıdan değil, veteriner hekiminizden ve kullanılan ürünün bilgisinden alın; plana da tam olarak o tarihleri işleyin.
Yarışma kuralları ve pasaport kaydı
Yarışmaya giden atlar için aşı bir sağlık konusu olmanın yanında bir uygunluk konusudur. FEI yarışmalarında at gribi aşılamasının pasaportta, veteriner hekim tarafından usulüne uygun şekilde kayıtlı olması istenir. Temel seri, rapel aralıkları ve yarışmadan önce geçmesi gereken süre gibi kurallar ise belirli zaman aralıklarına bağlıdır ve zaman zaman güncellenir.
Bu yüzden kesin süreleri ezberlemek yerine her sezon başında güncel FEI Veteriner Yönetmeliği'ni ve ulusal yarışmalar için Türkiye Binicilik Federasyonu kurallarını kontrol edin. Yarış atlarında ise ilgili yarış otoritesinin (Türkiye'de TJK) kuralları geçerlidir. Bir atın pasaportundaki tek bir eksik imza ya da yanlış tarih, aylardır hazırlanılan bir yarışmaya katılımı engelleyebilir.
Parazit kontrolünde hedefli yaklaşım
Uzun yıllar boyunca yaygın uygulama, tüm atlara belirli aralıklarla ve etken maddeyi sırayla değiştirerek parazit ilacı vermekti. Bugün pek çok veteriner hekim bu “herkese, her seferinde” yaklaşımından uzaklaşıyor. Bunun temel nedeni, gereksiz ve sık ilaç kullanımının parazitlerde ilaç direncini hızlandırması ve bazı ilaç gruplarının etkisini yitirmeye başlamasıdır.
Hedefli yaklaşımda karar, ölçüme dayanır. Veteriner hekiminizin belirlediği dönemlerde atlardan dışkı örneği alınır ve dışkı yumurta sayımı (FEC) yapılır. Sonuca göre hangi atın tedaviye ihtiyacı olduğu, hangisinin izlemeye devam edileceği belirlenir. Bazı parazitler (örneğin tenya ya da bazı larva evreleri) dışkı sayımında güvenilir şekilde görünmediği için veteriner hekim bunlar için ayrı bir test ya da yılın belirli bir döneminde ayrı bir uygulama önerebilir.
Uygulamadan bir süre sonra tekrar sayım yapmak (FEC azalma testi), kullanılan ilacın sizin ahırınızda hâlâ işe yarayıp yaramadığını gösterir. Bu bilgi, bir sonraki yılın planını yaparken çok değerlidir.
Mera ve padok yönetimi
İlaç, parazit kontrolünün yalnızca bir parçasıdır. Padoklardan dışkının düzenli toplanması, aşırı otlatmanın önlenmesi, mümkünse padokların dönüşümlü dinlendirilmesi ve çok sayıda atın küçük alanlara sıkıştırılmaması, ilaca olan ihtiyacı azaltır. Bu işler seyislerin günlük rutinine yazılmadıkça kolayca ihmal edilir.
Yeni gelen atlar ve karantina
Ahıra yeni giren bir at, beraberinde hem bulaşıcı hastalık hem de dirençli parazit getirebilir. Bu yüzden yeni gelişler için yazılı bir kabul prosedürü olması, yıllık planın en az aşılar kadar önemli bir parçasıdır.
Yeni at kabul kontrol listesi
- Pasaport ve aşı kayıtları geliş öncesinde istendi, eksikler veteriner hekimle konuşuldu
- Önceki ahırdan son parazit uygulaması ve varsa dışkı sayımı sonuçları alındı
- Veteriner hekimin önerdiği süre boyunca ayrı bir boxta ve ayrı padokta tutuluyor
- Karantina süresince ayrı kova, yem kabı ve tımar takımı kullanılıyor
- Günlük ateş ölçümü yapılıyor ve kaydediliyor
- Veteriner hekimin önerisine göre dışkı örneği alındı ve sonuç kaydedildi
- Karantinadan çıkış kararı veteriner hekimle birlikte verildi ve not edildi
Örnek yıllık takvim
Aşağıdaki tablo yalnızca bir planın nasıl görünebileceğini göstermek içindir. Aylar ve uygulamalar her ahır için farklıdır; kendi takviminizi veteriner hekiminizle birlikte doldurun.
| Dönem | Aşı planı | Parazit kontrolü | Ahır işleri |
|---|---|---|---|
| Ocak–Şubat | Yıllık planın veteriner hekimle gözden geçirilmesi | Önceki yılın sayım sonuçlarının değerlendirilmesi | Pasaport ve kayıt kontrolü |
| Mart–Nisan | Sezon öncesi planlanan rapel dozları | Bahar dışkı yumurta sayımı | Padok dinlendirme planı |
| Mayıs–Haziran | Yarışma takvimine göre grip aşısı kontrolü | Gerekirse hedefli uygulama ve azalma testi | Düzenli dışkı toplama |
| Temmuz–Ağustos | Yeni gelen atların kayıt kontrolü | Yaz dışkı yumurta sayımı | Karantina boxlarının hazırlığı |
| Eylül–Ekim | Planlanan rapel dozları | Veteriner hekimin önerdiği mevsimsel kontrol | Padok bakımı |
| Kasım–Aralık | Bir sonraki yılın aşı listesinin çıkarılması | Yıl sonu değerlendirmesi | Kayıtların arşivlenmesi |
Takvimi hazırlarken her satır için bir sorumlu belirleyin. Planı bilen ama kimin yapacağını bilmeyen bir ekip, planı olmayan bir ekipten çok da farklı değildir.
Planı Equ Crm ile takip etmek
Equ Crm'de her atın profilinde aşılar ve sağlık kayıtları ayrı bir bölümde tutulur; hangi aşının ne zaman yapıldığı ve kimin kaydettiği tek bakışta görülür. Veteriner hekim ziyaretleri ve planlanan aşı randevuları takvimde diğer randevularla birlikte haftalık görünümde yer alır; randevunun planlandı, geldi ya da tamamlandı durumu da izlenir.
Uyarı kuralları eksik veri girişlerini ve riskli durumları yakalamak için kullanılabilir; örneğin karantinadaki bir atta ateş ve iştahsızlık birlikte görüldüğünde ilgili kişiye bildirim gider. Günlük ateş ölçümü ya da padok temizliği gibi işler seyis görev listesine eklenir, seyis tek dokunuşla işaretler ve gerekirse ölçümü ya da fotoğrafı ekler. At sahipleri de sahip portalı üzerinden belirlediğiniz tutarın üzerindeki masrafları onaylayabilir.
Atların günlük sağlık takibini nasıl yapacağınızı merak ediyorsanız topallık ve kolik belirtileri yazımıza da göz atabilirsiniz. Kendi ahırınızın planını birlikte kurmak için demo görüşmesi ayarlayabilirsiniz.
